Stanisław Konarski, a właściwie Hieronim Konarski (Stanisław to imię zakonne) to prekursor polskiego oświecenia. Żył w latach 1700 - 1773. Należał do zakonu pijarów. Był wybitnym pedagogiem, reformatorem szkolnictwa, pisarzem politycznym, publicystą, poetą i dramaturgiem. W latach 1725 - 1727 studiował w Collegium Nazarenum w Rzymie, gdzie następnie był nauczycielem retoryki. Po rocznej podróży po Francji, Niemczech i Austrii dla uzupełnienia studiów, w 1730 r. powrócił do kraju, gdzie rozpoczął prace nad edycją kompletnego zbioru praw "Volumina legum". W 1740 r. otworzył w Warszawie elitarną szkołę dla młodzieży szlacheckiej - Collegium Nobilium, a następnie doprowadził - mimo silnej opozycji - do zreformowania całego szkolnictwa pijarskiego w Polsce według opracowanego przez siebie programu.
|
|
| Stanisław Konarski |
Reforma szkolna Konarskiego stanowiła punkt zwrotny w walce o modernizację nauczania w Polsce XVIII w. Jej celem było przede wszystkim wychowanie patriotyczne i obywatelskie młodzieży, a także zaznajomienie jej z osiągnięciami nauki nowożytnej (lektury dzieł B. Pascala, J. Bernoulliego, Galileusza, I. Newtona, Kartezjusza i in.). Zadania reformy realizował także pijarski teatr szkolny, dla którego Konarski tłumaczył i inspirował przekłady klasyków francuskich: P. Corneille'a, J. Racine'a, Woltera, a także napisał dramat wzorowany na tragedii klasycystycznej "Tragedia Epaminondy" (wystawiony w 1756 r.), w którym wykorzystał wątek antyczny dla ukazania konieczności reform politycznych w Polsce. Konarski był też autorem wierszy o tematyce patriotycznej i obywatelskiej (zbiór "Opera lyrica" z 1767 r.) W podręcznikach retoryki: "De emendandis eloquentiae vitiis" ("O poprawie wad wymowy" 1741 r.) i późniejszym "De arte bene cogitandi" ("O sztuce dobrego myślenia" 1767) Konarski wypowiedział walkę barokowej manierze językowej, podkreślając związki retoryki z logiką. Prace te są zwykle cytowane wśród tych, które torowały drogę myśli oświecenia w Polsce. Konarski był związany politycznie najpierw ze Stanisławem Leszczyńskim, później z programem Familii i królem Stanisławem Augustem Poniatowskim (uczestnik obiadów czwartkowych). W dziele "O skutecznym rad sposobie", stanowiącym manifest polityczny jego działalności, pierwszy w Polsce przeprowadził gruntowną krytykę liberum veto, domagając się reformy sejmu. Traktat ten jest zaliczany do najświetniejszych w polskiej literaturze politycznej. W 1771 r. król wyróżnił Konarskiego medalem z napisem Sapere auso [temu, który odważył się być mądry].